- kościół pw. Narodzenia NMP w Czchowie w stylu gotyckim
- barokowa kaplica z XVIII wieku
- gotycka polichromia z ok. 1380 roku w prezbiterium
- obraz MB z dzieciątkiem (w typie MB śnieżnej) z XVII wieku w ołtarzu głównym
- renesansowy pomnik Kaspra Wielogłowskiego i jego żony z końca XVI wieku, przez Mediolańczyka Hieronima Canavesiego
- chrzcielnica gotycka kamienna, nakryta gotycko-renesansową pokrywą.
- Zamek w Czchowie (ruiny)
- kościółek pw. św. Andrzeja Świerada w Tropiu (święty miał pustelnię w tej miejscowości, która również się zachowała).
- lew z niezachowanego do dziś romańskiego kościoła parafialnego pw. Narodzenia NMP.
- rynek z zabytkowymi podcieniami
- zamek Tropsztyn, położony 6 km na południe od Czchowa
- liczne dworki
Góry, Turystyka, Fotografia, Mapy, Schematy szlaków, Baza Noclegowa i inne ciekawostki.
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Zabytki Architektury. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Zabytki Architektury. Pokaż wszystkie posty
18 lipca 2011
Zabytki Gminy Czchów
Zabytki Grybowa
- Dwór Hoschów – dawnych właścicieli dóbr grybowskich, XIX wiek
- Stara Plebania – drewniany budynek z 1699, sytuowany na planie prostokąta, parterowy, otynkowany. Dach czterospadowy, pierwotnie kryty gontem, obecnie blachą cynkową. W 1926 rozbudowany o wschodnie skrzydło oraz kolumnowy portyk wejściowy. W zachodniej części budynku, w dużej sali, mieszczą się zbiory grybowskiego Muzeum Parafialnego. Do najcenniejszych zbiorów należy z pewnością gotyckie (ok. 1450), malowane na desce przedstawienie św. Zofii z trzema córkami, wykonane przez warsztat z Małopolski, oraz późnogotycki obraz Świętej Rodziny. Oprócz tych najstarszych obiektów znajduje się tutaj wiele XVIII i XIX-wiecznych obrazów, rzeźb, a także wyrobów rzemiosła artystycznego, m.in. naczyń liturgicznych.
- Neogotycki kościół pw. św. Katarzyny wybudowany w latach 1909–1914, siedziba parafii.
- Neogotycki ratusz wybudowany w 1902.
Wysowa Zdrój - zabytki
- Prawosławna (dawniej greckokatolicka) cerkiew pw. św. Michała, drewniana, dwudzielna (dawniej trójdzielna) z 1779 r. typu zachodniołemkowskiego. Siedziba miejscowej parafii.
- Kościół pw. Wniebowzięcia NMP wybudowany w latach 1935-1938 według projektu prof. Zdzisława Mączeńskiego, jednonawowy, konstrukcji zrębowo-słupowej, oszalowany, zaprojektowany w tradycji dawnego budownictwa regionalnego. Wieża o konstrukcji słupowo-ramowej z pozorną izbicą, zwieńczona ślepą latarnią z kopułką. Nawę i prezbiterium nakrywa dach wielopołaciowy z wieloboczną sygnaturką. Po bokach nawy podcienia. Wnętrze nakryte jest częściowo stropem płaskim, a częściowo pozornym sklepieniem kolebkowym.
- Cerkiew prawosławna pw. Opieki Matki Bożej z 1929 wzniesiona na górze Jawor w miejscu objawienia Matki Boskiej.
- Stary Dom Zdrojowy z początku XX w., dziś hotel i kawiarnia.
- Cmentarz z I wojny światowej (nr 50) na górze Wysota, proj. D. Jurkovič, pochowani: 10 Austriaków i 50 Rosjan.
Zabytki Krynicy Zdroju
Inne zabytki uzdrowiska to Łazienki Borowinowe z 1881 roku, Stare Łazienki Mineralne z lat 1863-66. W centralnej części deptaku stoi neorenesansowy Stary Dom Zdrojowy z 1889 roku, w którym mieściła się pijalnia wody "Mieczysław", która w 2007 roku została wyremontowana i ponownie otwarta.
Na tyłach tego domu, w sąsiedztwie potoku Kryniczanki przy Bulwarach Dietla, wzniesione zostały wille. To szereg jednych z najstarszych zachowanych – często drewnianych zabudowań willowych dla kuracjuszy przy wizytowej arterii miasta. "Biała Róża" z 1856 roku, "Biały Orzeł" z 1857, "Kosynier", "Wisła" i "Węgierska Korona" z 1880, "Witoldówka","Małopolanka" z 1898 roku,. W jednej z nich, o nazwie "Romanówka", od 1994 roku mieści się Muzeum Nikifora, właściwie Epifaniusza Drowniaka (1895-1968), krynickiego malarza prymitywisty, pochodzenia łemkowskiego o światowej sławie, nazywanego również Matejką Krynicy.
Obok Pijalni Głównej stoi muszla koncertowa z okresu międzywojennego, na miejscu Pawilonu orkiestry uzdrowiskowej. W muszli wmurowana tablica pamiątkowa ku czci związanego z Krynicą Jana Kiepury (1902-66). Na początku lat 20 minionego stulecia, za pieniądze zarobione na scenach świata wybudował w Krynicy-Zdroju według projektu Bohdana Pniewskiego kosztującą trzy miliony dolarów willę Patria – miejsce kręcenia kilku filmów pod koniec lat trzydziestych. Obok muszli koncertowej stoi Nowy Dom Zdrojowy z 1939 roku, w pobliżu pomnik Adama Mickiewicza z 1906 roku. W Krynicy przy ulicy Piłsudskiego znajduje się pomnik ku czci Wojska Polskiego z inskrypcją "obrońcom zwycięzcom". Jest uznawany za niesztampowy i oryginalny przykład nowoczesnej rzeźby. Pomnik stworzył w 1985 roku profesor Bronisław Chromy z okazji 40 rocznicy zakończenia II wojny światowej.
W Krynicy znajduje się drewniany kościół pw. Przemienienia Pańskiego z 1864 roku, kościół NMP Wniebowziętej, wzniesiony w latach 1887-1902 w stylu "renesansu włoskiego", Nowe Łazienki Mineralne (1923-26).
1 lipca 2008 w Krynicy przy ul. Kościuszki, z nieustalonych dotąd przyczyn zapalił się zabytkowy budynek Szczerbiec (w wyniku tego pożaru spaleniu uległo piętro i poddasze budynku). Ze względów bezpieczeństwa ruiny tego obiektu zostały całkowicie rozebrane.
W Krynicy-Zdroju i jej najbliższej okolicy jest wytyczony Szlak Cerkwi Łemkowskich poświęcony budownictwu sakralnemu tych okolic, w przeszłości zamieszkanych głównie przez Łemków.
Zabytki Mszany Dolnej
Wewnątrz kościoła:
- zabytkowa kropielnica kamienna z 1668 r,
- obraz Zaśnięcia Matki Boskiej malowany na desce – początek XVI w.
- obraz Św. Augustyna z dzieckiem przelewającym wodę – XVIII w.
- płaskorzeźba popiersia ks. Józefa Stabrawy –zasłużonego dla Mszany duszpasterza i działacza społecznego
- w szafach zakrystii piękne szaty kościelne z XVIII stulecia: ornat z pasa polskiego, dwa hafty.
Park dworski z piękną grupą starodrzewu: topole włoskie, klony , lipy, białe wierzby, dęby szypułkowe oraz spichlerzem folwarcznym murowanym z XVIII r.
Cmentarz parafialny – w jego obrębie groby żołnierzy z I wojny światowej, kwatery partyzantów z II wojny światowej, mogiły ofiar okupacji hitlerowskiej z lat 1939 – 1945.
Cmentarz Żydowski ( XVIII w.) – znajdujący się przy ul. Zakopiańskiej.
Źródło: http://www.mszana-dolna.pl/
Zabytki i inne atrakcje Rabki Zdroju
Zabytki i inne atrakcje na terenie miasta:
- drewniany kościół (1606, 1744-1778), obecnie siedziba Muzeum im. Władysława Orkana
- kapliczka św. Floriana (XIX w.)
- kościół św.Teresy i kapliczka zdrojowa z 1928 r.
- stary cmentarz
- muzeum Gorczańskie Jana Fudali
- Państwowy Teatr Lalek "Rabcio"
- Muzeum Orderu Uśmiechu
- pozostałości zespołu dworskiego (XVIII w.).
- kościół parafialny pw. św. Marii Magdaleny z początku XX w.
Zabytki Suchej Beskidzkiej
Zabytki Wisły
- karczma z 1794 r., obecnie Muzeum Beskidzkie im. Andrzeja Podżorskiego (ul. Stellera). Muzeum to jest oddziałem Muzeum Śląska Cieszyńskiego.
- enklawa starego budownictwa drewnianego (obok muzeum) – stoją tam: drewniana stara szkoła z 1891 r. (obecnie siedziba organizacji społecznych z terenu Wisły) oraz przeniesiona tu z Jonidła chałupa góralska z początku XX w. Obiekty te znajdują się na
szlaku architektury drewnianej woj. śląskiego.
- kościół ewangelicki wybudowany w 1838 r. – przykład architektury klasycystycznej.
- wieża kościelna z XVI w. na kościele pw. Znalezienia Krzyża Świętego w Wiśle Łabajowie, przeniesiona w 1983 r. z Połomi koło Wodzisławia Śląskiego. Kościół ten znajduje się na
szlaku architektury drewnianej woj. śląskiego.
- stara szkoła (vis a vis kościoła ewangelickiego) wzniesiona w 1824 r., na niej tablica poświęcona kompozytorowi Janowi Sztwiertni.
- hotel Piast, pierwszy hotel w Wiśle wybudowany około 1885 r.
- 110-letni pałacyk myśliwski Habsburgów z lat 1897-1898 r. obecnie - po przeniesieniu spod Baraniej Góry do centrum miasta - od 1987 r. siedziba wiślańskiego Koła PTTK (ul. Lipowa).
- kościół katolicki z 1855 r., przebudowany i rozbudowany w 1970 r. (ul. Lipowa).
- drewniane wille z początku XX w. (np. "Zacisze" i "Dąbrówka" przy al. Burschego).
- Zamek Prezydenta na Zadnim Groniu wybudowany w 1930 r. według projektu architekta prof. Adolfa Szyszko-Bohusza.
17 lipca 2011
Zabytki Żywca
- zespół zamkowo-parkowy:
Stary Zamek - Stary Zamek – wzniesiony przez Komorowskich w latach 1485-1500, kilkukrotnie przebudowywany, obecny neogotycki wygląd efektem przebudowy przez Habsburgów w latach 1850-1870, siedziba Muzeum Miejskiego
- Nowy Zamek – neoklasycystyczny pałac Habsburgów z lat 1893-1895, rozbudowany w latach 1906-1910
- Park Zamkowy – założony przez Wielopolskich w końcu XVII w., przekomponowany w stylu angielskim przez Habsburgów na przełomie XIX i XX w.
- Domek Chiński – dwukondygnacyjna XVIII-wieczna altana na parkowej wyspie
- konkatedra Narodzenia NMP – powstała w połowie XV wieku, wskutek licznych przebudów mieszana stylowo (dominuje gotyk i renesans)
- dzwonnica – wolnostojąca, kamienna, wzniesiona w latach 1723-1724
- kościół św. Krzyża – gotycki, powstały w 1428 r., wieża z r. 1910
- kościół św. Marka – neogotycki, wzniesiony w 1885 r. w miejscu wcześniejszej drewnianej świątyni
- cmentarz przy starym kościele św. Marka – założony w 1591 r., zamknięty w 1797 r.
- cmentarz Przemienienia Pańskiego – założony w 1705 r.
- kościół cmentarny Przemienienia Pańskiego – barokowy, zbudowany w 1701 r.
- zespół dworski w Moszczanicy:
- kaplica św. Floriana – neogotycka, zbudowana na początku XIX w. i rozbudowana w 1894 r.
- Siejba – klasycystyczny budynek z końca XVIII w., obecnie siedziba Żywieckiej Biblioteki Samorządowej
- cmentarz żydowski – założony w połowie XIX w.
- ratusz – zbudowany w 1868 r., swoją architekturą – łączącą neorenesans i neomauretanizm – przypomina synagogę
- zabudowania browaru Żywiec – neorenesansowe, wzniesione w końcu XIX wieku
- dworzec kolejowy – powstał w 1878 r., przebudowany w stylu secesyjnym w 1912 r.
- Zespół Szkół Ekonomiczno-Gastronomicznych – gmach neorenesansowy zbudowany w 1880 r., pierwotnie siedziba szkoły podstawowej
- Szpital Powiatowy – zbudowany w 1888 r. w stylu neorenesansowym
- Sąd Rejonowy – gmach neorenesansowy, z końca XIX w., pierwotnie siedziba Zarządu Dóbr Arcyksiążęcych
- gmach "Sokoła" – secesyjny z 1904 r.
- Gimnazjum nr 2 – gmach neobarokowy, wzniesiony w latach 1907-1909, pierwotnie siedziba Szkoły Panieńskiej
- I Liceum Ogólnokształcące – gmach neorenesansowy, zbudowany w latach 1905-1911 dla c. k. Wyższej Szkoły Realnej
- Pomnik Grunwaldzki – odsłonięty w 1910 r., zburzony w 1939 r., odbudowany w oryginalnym kształcie w 2005 r.
- dawna remiza strażacka przy ul. Kościuszki – neogotycka, z 1910 r.
- kaplica MB Nieustającej Pomocy – modernistyczna, powstała w 1933 r.
- kościół św. Floriana – modernistyczny, zbudowany w latach 1935-1954
- kościół Chrystusa Króla – modernistyczny, z lat 1953-1958
15 lipca 2011
Zabytki Bielska Białej
Choć historia Bielska-Białej sięga XIII wieku, większość zabytków pochodzi z XIX stulecia, kiedy miasto, wtedy jeszcze podzielone formalnie na dwa organizmy, stało się ważnym ośrodkiem przemysłowym i znacznie się rozrosło. Obiekty zabytkowe są różnorodne stylowo, przy czym dominują formy historyzmu – neogotyk, neorenesans, neobarok i eklektyzm – a w mniejszym stopniu również klasycyzm oraz secesja. W dwudziestoleciu międzywojennym powstały liczne budowle modernistyczne, a w okresie powojennym socrealistyczne. Pozostałe style architektoniczne reprezentują przede wszystkim budowle sakralne.
Zabytkowe zespoły architektoniczne i urbanistyczne
Zabytkowe zespoły architektoniczne i urbanistyczne
- średniowieczny układ urbanistyczny Starego Miasta wraz z zabudową pochodzącą głównie z XVIII w.
- Bielski Syjon – klasycystyczne założenie urbanistyczne, powstałe po 1781 r. jako dzielnica ewangelicka
- Grodzisko w Starym Bielsku – pozostałość XI-wiecznej osady rzemieślniczej
- modernistyczne osiedle mieszkaniowe w rejonie ul. Bohaterów Warszawy i S. Grota-Roweckiego z lat 1934-1937
- osiedle robotnicze przy ul. Michałowicza z lat 1909-1911
- socrealistyczne Osiedle Grunwaldzkie z lat 1951-1957
- Zamek książąt Sułkowskich, który powstał w XIII w. i pełnił funkcję rezydencji Piastów cieszyńskich, a później właścicieli państwa bielskiego.
- Dwór Lipnicki – d. rezydencja starostów lipnickich, powstała w XVI w.
- klasycystyczny Dwór Pruszyńskich z końca XVIII w., położony w Hałcnowie.
- Katedra św. Mikołaja, zbudowana w latach 1443-1447, obecny kształt uzyskała w latach 1909-1911
- neogotycki Kościół Zbawiciela – katedra ewangelicka, zbudowana w latach 1782-1790
- obok znajduje się jedyny w Polsce pomnik Marcina Lutra z 1900 r.
- barokowy Kościół Opatrzności Bożej z II poł. XVIII w., ze słynną amboną w kształcie łodzi św. Piotra
- klasycystyczny ewangelicki Kościół Marcina Lutra
- gotycki Kościół św. Stanisława w Starym Bielsku
- drewniany Kościół św. Barbary w Mikuszowicach
- późnogotycki Kościół garnizonowy św. Trójcy z lat 1604-1608
- ewangelicki Kościół Jana Chrzciciela w Starym Bielsku, zbudowany w stylu klasycystycznym latach 1818-1827
- barokowy Kościół Nawiedzenia NMP w Hałcnowie z lat 1777-1784 – sanktuarium Matki Boskiej Bolesnej
- neogotycki Kościół Matki Boskiej Pocieszenia w Straconce z lat 1872-1873
- neogotycki Kościół Narodzenia NMP w Lipniku z 1893 r.
- Kościół św. Małgorzaty w Kamienicy, zbudowany w stylu neogotyckim i neoromańskim w latach
1897-1898 - neogotycko-modernistyczny katolicki Kościół Jana Chrzciciela w Komorowicach z lat 1929-1931
- neorenesansowy ratusz zbudowany w latach 1895-1897
- Dworzec Główny PKP zbudowany w stylu austriackich dworców prowincjonalnych w 1890 r.
- klasycystyczno-palladiański Teatr Polski z 1890 r.
- józefińska zabudowa ulicy 11 Listopada – głównego deptaku miasta, powstałego jako część traktu środkowogalicyjskiego
- secesyjna Kamienica Pod Żabami z 1905 r.
- Poczta Główna z 1898 r.
- neorenesansowy Hotel President z 1893 r.
- neobarokowo-klasycystyczny Hotel Pod Orłem z 1905 r.
- kamienice mieszczańskie przy ul. 3 Maja, powstałe w latach 1890-1913
- XVIII-wieczne domy sukienników przy ul. Sobieskiego i Cieszyńskiej, w tym drewniany Dom Tkacza, siedziba oddziału bielskiego muzeum
- Kamienica Patria z 1889 r. o cechach neorenesansowych i neobarokowych
- barokowa Kamienica Kałuży przy pl. Bolesława Chrobrego z II poł. XVIII w.
- secesyjno-neoromański gmach Sądu Rejonowego, a niegdyś Izraelickiej Gminy Wyznaniowej z 1904 r.
- neobarokowy gmach Bielskiej Szkoły Przemysłowej z 1912 r.
- neobarokowa kamienica Burdy przy ul. 11 Listopada z lat 1892-1893
- neorenesansowy Gmach Szkół Średnich przy ul. Słowackiego z 1883 r.
- neoklasycystyczny gmach I Liceum Ogólnokształcącego im. M. Kopernika z lat 1925-1927
- liczne wille fabrykanckie z XIX w. i pocz. XX w., m.in.:
- neobarokowa Willa Rosta juniora przy ul. Komorowickiej z 1903 r., mieszcząca Wojewódzką Bibliotekę Pedagogiczną
- neorenesansowa Willa Sixta przy ul. Mickiewicza z 1883 r., mieszcząca rektorat Akademii Techniczno-Humanistycznej
- neorenesansowa Willa Korna przy ul. Mickiewicza z 1883 r.
- neobarokowo-secesyjna Willa Schneidera przy ul. Mickiewicza z 1904 r.
- neobarokowa Willa Bathelta przy ul. 1 Maja z 1902 r.
- neobarokowa Willa Steffana przy ul. 1 Maja z 1901 r.
- neorensansowa Willa Wiesnera przy ul. Sobieskiego z końca XIX w.
- Willa barona Klobusa (tzw. "Dworek") przy ul. Żywieckiej z 1870 r.
- neorenesansowa Willa Rosta seniora przy ul. Legionów z 1889 r.
- neoromańska Willa Wolfa przy ul. Lompy z 1920 r.
- secesyjna Willa Matusiaka przy ul. Sobieskiego z 1924 r.
- secesyjny gmach Banku Gospodarstwa Krajowego przy ul. Stojałowskiego z 1923 r.
- neoromańsko-secesyjny gmach Kolegium Nauczycielskiego przy ul. Legionów z lat 1897-1898
- secesyjny gmach Zespołu Szkół Ekonomicznych przy ul. Komorowickiej z 1910 r.
- modernistyczny gmach Komunalnej Kasy Oszczędności (dziś bank ING) przy pl. Bolesława Chrobrego zbudowany w 1938 r.
- d. Dom Cechowy przy pl. Wolności, zbudowany w stylu późnobarokowym w 1812 r.
- klasycysyczny Dwór Thomkego, d. zajazd zbudowany w końcu XVIII w.
- gmach Narodowego Banku Polskiego z 1930 r.
- dworek Mänhardta przy ul. 1 Maja z pocz. XIX w.
- modernistyczny gmach Straży Pożarnej przy ul. Grunwaldzkiej z 1928 r.
- modernistyczny Dom Oficerski przy ul. Sobieskiego z 1928 r.
- neorenesansowe budynki Szpitala Ogólnego im dr. E. Wojtyły z lat 1891-1893
- secesyjne budynki Beskidzkiego Centrum Onkologii z lat 1910-1912
- Dom Żołnierza zbudowany w stylu zakopiańskim w 1915 r.
- biurowce Urzędu Miejskiego przy pl. Ratuszowym z 1869 i 1922 r.
- neoklasycystyczne budynki mieszkalne przy ul. Kościuszki i Legionów wybudowane jako "Domy Pensyjne" w latach 20. XX wieku
- drewniana leśniczówka w Lipniku Górnym z 1884 r.
- d. fabryka sukna Büttnerów budowana od 1868 r., siedziba Muzeum Techniki i Włókiennictwa
- zespół fabryczno-willowy Bogmar przy ul. Partyzantów z lat 70. XIX w., dziś centrum handlowe
- budynek d. browaru przy ul. Cieszyńskiej z 1875 r.
- budynek d. elektrowni miejskiej przy ul. Partyzantów z 1893 r.
- d. hale Polmosu przy ul. Stojałowskiego zbudowane z lat 80. XIX w.
- gazownia miejska z 1860 r., rozbudowana w 1914 r.
- hala d. fabryki sukna Tugendhatów z 1870 r.
- d. fabryka sukna K. Hessa przy ul. Piłsudskiego z 1869 r.
- zespół budynków fabrycznych przy ul. Podwale z lat 80. XIX w.
- budynek d. farbiarni J. Schlesingera przy przy ul. Piłsudskiego z 1872 r.
- zabudowania Fabryki Maszyn Elektrycznych Indukta przy ul. Grażyńskiego z 1899 r.
- zabudowania fabryki włokienniczej LENKO S.A. przy ul. Grażyńskiego/Podwale powstałe między r. 1890 a 1928
- hala d. odlewni metali G. Josephy'ego przy ul. Sikornik z 1900 r.
- hala zakładów ELTEK przy ul. Komorowickiej z 1907 r.
- hala d. Bielsko-Bialskiej Przędzalni Czesankowej przy ul. Komorowickiej z 1908 r.
- hala d. fabryki maszyn włókienniczych Befama przy ul. Powstańców Śląskich z 1926 r.
- Cmentarz ewangelicki przy ul. Piłsudskiego z 1783 r.
- Cmentarz katolicki przy ul. Cmentarnej z 1790 r.
- Stary Cmentarz Ewangelicki z 1833 r.
- Cmentarz żydowski z 1849 r.
- Cmentarz katolicki przy ul. Grunwaldzkiej z 1884 r.
- Nowy Cmentarz Ewangelicki z 1911 r.
- Cmentarz wojskowy w Aleksandrowicach z 1921 r.
- Cmentarz Żołnierzy Radzieckich z 1948 r.
14 lipca 2011
Zabytki Nowego Sącza
- Ratusz – budynek stanowiący serce miasta, siedziba władz Nowego Sącza. Obecny kształt ratusz uzyskał podczas odbudowy po pożarze w końcu XIX wieku. Stoi pośrodku rynku – centralnego placu miasta, który ma powierzchnię 19 200 m²
- Bazylika kolegiacka
- Układ urbanistyczny Starego Miasta
- Mury obronne miasta Nowego Sącza
- Zamek Królewski w Nowym Sączu (XIV, XVII w.) – ruiny, z zachowanym fragmentem fortyfikacji miejskich
- Dom Gotycki – siedziba Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu
- Renesansowa kamienica Lubomirskich – dzisiaj Biblioteka Publiczna
- Kościół pw. św. Rocha – parafia istniała za czasów księdza Jana Długosza, przed 1513 r.
- Kościół pw. św. Heleny – nieznany rok budowy, wymieniany w archiwach Kapituły Katedry Wawelsklej już w 1596 r.
- Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa
- Kościół pw. św. Ducha i Klasztor OO Jezuitów – z fundacji Władysława Jagiełły wzniesiony w 1410
- Zespół Poklasztorny OO Franciszkanów – powstał w 1297 r. z upoważnienia Wacława II
- Kościół pw. św. Kazimierza
- Klasztor i Kościół Popijarski – budowa z inicjatywy starosądeckich klarysek przed 1610 r.
- "Biały Klasztor" - Klasztor Zgromadzenia Sióstr Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny
- Synagoga – wybudowana w 1746 roku
- Chasydzka bożnica Bajs Nusn z przełomu XIX i XX wieku
- Sądecki Park Etnograficzny – jest skansenem regionalnym, który prezentuje kulturę ludową Sądecczyzny
- Secesyjny Dworzec PKP
- Stara Kolonia - jedno z najstarszych osiedli robotniczych w kraju
- Dom Robotniczy - neogotycki ośrodek kulturalny z 1907 r.
- Willa Marya
- XIX-wieczny budynek Szkoły Podstawowej im. Władysława Jagiełły
- XIX-wieczny budynek Szkoły Podstawowej im. Adama Mickiewicza
- Budynek Szkoły Podstawowej im. Obrońców Pokoju
- Dawny gmach Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół"
- Cmentarz Komunalny – na którym znajdują się m.in.: symboliczny pomnik powstańców (1831), Grób Nieznanego Żołnierza z 1920, Groby powstańców z 1863 r., monumentalny pomnik – obelisk z kwaterami grobów żołnierzy (polskich, austriackich i niemieckich z czasów I wojny światowej), pomnik legionistów z I wojny światowej, nagrobny pomnik gen. Józefa Kustronia, symboliczny grób "Oświęcimiaków" (kwatery ofiar terroru hitlerowskiego), pomnik i groby żołnierzy radzieckich z lat II wojny światowej, pomnik Bronisława Pierackiego (ministra i polityka II Rzeczypospolitej), symboliczny grób "Sybiraków" Ziemi Sądeckiej
- Nowy cmentarz żydowski – kirkut, w latach 1940-1945 był miejscem egzekucji, także masowych dokonywanych przez hitlerowców na ludności żydowskiej miasta i okolicy, również na Polakach
- Stary Cmentarz ("Cmentarz Zasłużonych") – W cokole pomnika złożone są urny z prochami z miejsc straceń, obozów koncentracyjnych, z pól bitewnych. Przed pomnikiem Sądeckiej Piety znajduje się płyta Nieznanego Żołnierza II wojny światowej. Cmentarz symbolizuje: kaźń w więzieniu w Nowym Sączu, rozstrzelanych przy moście kolejowym nad Dunajcem, przy moście na Kamienicy, na Cmentarzu Żydowskim, rozstrzelanych dwóch partyzantów w Dąbrówce, rozstrzelanych w Biegonicach, w Rdziostowie, Młodowie, Starym Sączu, Wysokim, Chomranicach, Łomnicy
- Kapliczka "Szwedzka" pw. św. Marka z 1771 r.
- Kapliczka pw. św. Jana Nepomucena z przełomu XIX i XX wieku (przyczółek mostu nad Kamienicą)
- Kapliczka pw. św. Anny z XVII wieku (przy ul. Lwowskiej)
- Pomniki martyrologii
11 lipca 2011
Zabytki architektoniczne Beskidu Sądeckiego i okolic
- ANDRZEJÓWKA: drewniana cerkiew p.w Zaśnięcia Bogurodzicy z lat 1860-1964, polichromia z XIX/XX w., ikonostas XVIII-XIX w.
- BEREST: drewniana cerkiew greckokatolicka pw, św Kosmy i Damiana wzniesiona w 1842 r. (obecnie kościół rzymskokatolicki). Polichromia wnętrza utrzymana jest w tradycji cerkiewnej, a wykonana została w 1928 r. Bogate wyposażenie pochodzi głównie z XVII-XX w.
- DUBNE: cerkiew drewniana pw. św Michała Archanioła z 1863r., wewnątrz rokokowo-klasycystyczny ikonostas z 1895 r.
- FLORYNA: murowana cerkiew z 1875 r., w środku późnowbarokowy ołtarzyk z XVII w.
- JAWORKI: cerkiew murowana p.w. Śmierci św. Jana Ewangelisty z 1798 r., kompletny okonostas oraz polichromia z 1926 r.
- JAZOWSKO: murowany kościół z 1726 r., m.in., renesansowy
- KAMIONKA WIELKA: murowany kościół z I połowy XIV w.
- KROŚCIENKO N/DUNAJCEM: układ urbanistyczny z rynkiem i kościołem; kościół parafialny p.w. Wszystkich Świętych z XIV i XVI w., na ścianie świątyni pozostalości cennej polichromii gotyckiej z XIV w.
- KRYNICA ZDRÓJ: kościół p.w. Przemienienia Pańskiego i Matki Boskiej Częstochowskiej z 1863 r, Pierwszy kościół zdrojowy (kaplica na "Dietlówce"). Architektura kościoła oparta jest na tradycjach barokowych, ale jednocześcnie nawiązuje do budownictwa cerkiewnego. Do najbardziej wartościowych elementów historycznego układu przestrzennego Krynicy należy główny ciąg promenady zdrojowej wraz z zabudową oraz zwarte zespoły dawnej XIX-wiecznej uzdrowiskowej architektury drewnianej (tzw. "wille ozdobne"), zwłaszcza przy Bulwarach Dietla i ul. Kościoszki. Najciekawsze zabytkowe obiektyobiekty wzorowane są na budownictwie czołowych uzdrowisk w krajach alpejskich, często nawiązują do tzw. stylu szwajcarskiego, ale też są jego specyficznym, lokalnym przetworzeniem. Jednym z pensjonatów uzdrowiskowych była willa "Romanówka" (obok na rysunku) z ok. polł. XIX w., gdzie znajduje się obecnie Galeria Sztuki "Romanówka", w której eksponowane są obrazy Nikifora, słynnego krynickiego malarza prymitywisty.
- KRYNICA-SŁOTWINA: drewniana cerwkiew z 1888 r., polichromia z 1930 r. oraz ikony z dawnego okonostasu.
- LELUCHÓW: cerkiew drewniana p.w. św. Dymitra z 1861 r., wewnątrz rokokowo-klasycystyczny ikonostas z 1895 r.
- ŁABOWA: murowana cerkiew z 1784 r., w wyposażeniu przedmioty liturgiczne z XVII-XVIIIw.
- MACIEJOWA: cerkiew drewniana p.w. Opieki NMP z 1830 r.
- MILIK: cerkiwe drewniana p.w. św. Kosmy i Damiana z 1813 r., ikonostas rokokowy z 1806 r.
- MOCHNACZKA: cerkiew drewniana p.w. św. Michała Archanioła z XVIII w.(na rysunku po prawej)
- MOGILNO: kościół drewniany p.w św. Marcina z XVII w., kaplica murowana p.w. św. Anny z 1558 r.
- MOSZCZENICA: kościół drewniany p.w. św. Mikołaja z XVI/XVII w.,; kaplica cmentarna p.w. Chrystusa w Ciemnicy z ok. 1680 r. (cenne malowidła ścienne z ok. 1680 r.)
- MUSZYNA: kościół barokowy p.w. św. Józefa z 1679 r. z wcześniejszym wyposażeniem; zespół z dawnym dworkiem starostów, ruiny zamku z początku XIV w.; relikty dawnej zabudowy miesczańskiej, głównie z XIX w., z charakterystycznymi parterowymi domami krytymi dachami przyczołkoymi i bramami z półkolistymi nadprożami w elewacjach frontowych.
- MUSZYNKA: cerkiew drewniana p.w. św. Jana z 1689 r. (na rysunku po lewej)
- NASZACOWICE: grodzisko wczesnośredniowieczne (jedno z większych w Małopolsce).
- NAWOJOWA: zespół pałacowo-parkowy z XVI/XVII w., i 2 poł. XX w.
- PIORUNKA: cerkiew drewniana p.w. św. Kosmy i Damiana z 1798 r.
- PIWNICZNA: kościół murowany z 2 poł. XIX w, z wyposażeniem wcześniejszym; Xvii-wieczna studnia
- PODEGRODZIE: kaplica p.w. św. Anny z 1631 r.; grodziska prehistoryczne i wczesnośredniowieczne (Groble, Zamczysko).
- PODOLE: kościół drewniany p.w. Wszystkich Świętych z pocz. XVI w.
- POLANY: drewniana cerkiew greckokatolicka p.w. św. Michała Archanioła z 1820 r., polichromia z 1820 r. Cenne wyposażenie cerkiewne z XVII-XVIII w. Jedna z najcenniejszych cerkwi zachodniolemkowskich.
- POLNA: kościół drewniany p.w. św. Andrzeja z poł. XVI w., cenne malowidła z 2 poł. XVI w., wyposażenie z XVIII w. (jeden z cennejszych kościołów drewnianych w Małopolsce).
- POWROŹNIK: cerkiew drewniana p.w. św. Jakuba Młodszego Apostoła. Zbudowana w latach 1604-1606, na obecne miejsce przeniesiona została w latach 1813-1814. W związakrystii znajduje się unikatowa polichromia z 1637 r. Bogate i cenne wyposażenie cerkiewne z XVII-XVIII w., ikonostas barokowy z XVII w. Najstarsza zachowana i jedna z najcenniejszych cerkwi zachodniołemkowskich.
- RYTRO: ruiny zamku z XIV w. na wzgorzu nad Popradem.
- SROMOWCE NIŻNE: kościół z 1513 r. Do nowego kościoła przeniesiono gotycki ołtarz oraz kopię XIV-wiecznej rzeźby Matki Boskiej z Dzieciątkiem.
- STARY SĄCZ: układa urbanistyczny miasta (ponad 300 zabytkowych obiektóe mieszkalbych wzniesionych w końcu XVIII, XIX i na początku XX w. Część z nich to budynki drewniane. Z poł. XIX w. pochodzą domy o charakterze dworkowym. Dużą grupę w zabudowie tworzą domy typu wiejskiego. Specyficzny charakter nadają ulicom miasta długie ciągi zwartej parterowej zabudowy mieszczańskiej z XIX w. Wiele budynków zachowało pozostałości dawnego wystroju); czworoboczny rynek z domamu podcieniowymi; kościół p.w. Św. Trójcy z 1332 r. i klasztor klarysek z lat 1601-1604; kościół parafialny p.w. sw. Elżbiety, murowany, z 2 poł. XIV w.; kościół cmentarny p.w. św. Rocha z lat 1643-44.
- SZCZAWNICA: unikatowy zespół XIX-wiecznej zabudowy uzdrowiskowej, z bogato zdobionymi drewnianymi willami wzniesionymi w stylu "szwajcarsko-tyrolskim" przy pl. J. Dietla, w Parku Górnym i Dolnym oraz ulicach J. Wiktora, Zdrojowej i Szalaya.
- SZCZAWNIK: cerkiew drewniana p.w. św. Demetriusza z 1841 r., kompletny ikonostas późnobarokowy z XVIII/XIX w.
- TYLICZ: kościół drewniany p.w. św. Piotra i Pawła z 1612 r., cenne wyposażenie XVII-XVIII w.; cerkiew drewniana p.w. św. Kosmy i Damiana z 1743 r.; historyczny urbanistyczny układ przestrzenny z czasów lokacji w 1363 r. (Tylicz był niegdyś miastem, obecnie wieć). Przy rynku stanowiącym centrum układu znajdują się pozostałości XIX-wiecznej zabudowy z domami podcieniowymi.
- TYLMANOWA: kosciół drewniany p.w. św. Mikołaja z poł. XVII w., w wyposażeniu m.in. rokokowa monstrancja i ciekawy zbiór ornatów.
- WIERCHOMLA WIELKA: cerkiwe drewniana p.w. św. Michala Archanioła z 1821 r., ikonostas z końca XVIII w.
- WOJKOWA: cerkiew drewniana p.w. św. Kosmy i Damiana z 1790 lub 1792 r., kompletmy ikonostas z końca XVIII w.
- ZŁOCKIE: cerkiew drewniana p.w. św. Demetriusza Rycerza i Męczennika z lat 1867-182, polichromia z 1876., kompletny ikonostas w tradycji barokowej z 2 poł. XIX w.
- ZUBRZYK: cerkiew murowana w.w. św. Łukasza Ewangelisty z 1875 r.
Subskrybuj:
Posty (Atom)
Stary Sącz
Pierwsza wzmianka na temat Starego Sącza datowana jest na rok 1257, kiedy to książę krakowsko-sandomierski Bolesław Wstydliwy zapisał...
-
Widok Czchowa w 1837 roku Zachowane materiały źródłowe pozwalają historykom poznać życie miejscowości od początków jej dziejów do chwili o...
-
Nazwa „ Gorce " pochodzi od „górców" — małych gór, lub „gorzeć" — palić się, płonąć (co ma związek z licznymi polanami gorcza...